Het bestrijden van het massatoerisme – Het 21e-eeuwse ‘massatoerisme’ wordt door de gemeente met 19e-eeuwse middelen bestreden. Dat werkt niet en gaat niet werken.
Kenmerkend voor het problematische toerisme in de Amsterdamse binnenstad is dat het mogelijk wordt gemaakt door 21e-eeuwse marketing- en boekingssystemen. Via plaatjes op hun schermpjes wordt consumenten een ervaring aangeprezen. Het realiseren ervan gaat frictieloos. Je boekt een ticket voor een bus, trein of vliegtuig via hetzelfde schermpje. Als je een auto bezit kan je ook via dat schermpje uit laten rekenen hoeveel kilometer, minuten en brandstof het kost om Amsterdam te bereiken.
Alleen maar via codes…
De volgende stap is om onderdak te regelen. Zonder iemand in Amsterdam te kennen kan je toegang tot een huis of hotel regelen. In veel gevallen heb je tijdens het hele proces geen enkel gesprekje dat begint en eindigt met een begroeting. Een buschauffeur of treinconducteur scant de QR-code terwijl die door het gangpad banjert, een grondstewardess vraagt identiteitskaart en QR-code te tonen, een portier wijst je op de incheckzuil in het hotel, met een cijfercode uit een app haal je een sleutel van een appartement uit een kastje. Het is industrieel lopendebandwerk.
In de 19e en 20e eeuw waren toeristische transacties allemaal op papieren gebaseerde bureaucratische en complexe processen, begeleid door allerlei menselijke assistentie bij een reisbureau, een balie op een station, een portier in een hotel of een gastheer- of gastvrouw in de bed en breakfast.
De mens verdwijnt
Zelfs in de horeca verdwijnt de mens nu. De bestelling doe je via een QR-code op je tafeltje en het nog wel door een mens opgediende eten en drinken wordt in de grotere restaurants al afgevoerd naar de keuken door een robot. Dat scheelt weer een loopje en op maandbasis misschien wel een hele arbeidsplaats.
Bij het bekijken van de stad is menig gids ook al geautomatiseerd. In de rondvaartboten klinkt een ingeblikte toelichting op wat je ziet in alle populaire talen en je kan ook een gids via het schermpje oproepen. Een fiets of bootje kan je ook al huren via het schermpje, ook steeds vaker zonder menselijke interactie.
De mens verdwijnt! De angst om ver van huis in een situatie vast te komen zitten waar je niemand kent, waar je de taal niet spreekt en waarin de papieren niet kloppen is daarmee uitgebannen. De mensen die je nog wel tegenkomt zijn met name de medewerkers in de toeristische industrie die jou alcohol, suiker en andere middelen toedienen. Vaak zijn dit voormalige toeristen die de taal van de toeristen al goed spreken. Lokale bewoners hoef je zo niet te ontmoeten. De toerist is niet van ze afhankelijk. Ze zijn achtergrondruis en figuranten voor de toeristische industrie.
Ongemak
Het is dus niet verbazend dat er nogal wat bewoners zijn die enig ongemak voelen bij deze 20 miljoen of meer bezoekers per jaar. Individueel allemaal interessante en aardige mensen natuurlijk, maar als consumenten in deze geperfectioneerde industrie zijn zowel toeristen als bewoners een massa. Dit is letterlijk én figuurlijk onmenselijk. Het is industrieel.
De gemeente probeert dit te ontregelen. Zo is er een hotelstop. Ja, in de 19e en 20e eeuw waren toeristen voor hun bezoek afhankelijk van een hotel op de plek van de bestemming. In reactie op de hotelstop verspreidden de toeristen zich over de omgeving waar die geldt. Ook werd de ‘bed en breakfast’ populair. Dat heeft de gemeente weer beperkt tot een redelijk aantal overnachtingen. Dus vinden toeristen met het schermpje wel een alternatief in de omgeving en weten ze een ritje de stad in te boeken zonder afhankelijk te zijn van papieren kaarten, dienstregelingen, biljetten en tickets. Taxicentrales, standplaatsen, balies en bushaltes in een vreemde taal werpen ook geen obstakel meer op.
Zorgen bij Amsterdammers
De zorgen van de Amsterdammers zijn om te beginnen heel concreet. De lokale middenstand richt zich op die toeristen en minder of niet op hun behoeften. De huurprijzen voor detaillisten stijgen navenant zodat de winkels die er nog zijn voor de locals dat niet vol kunnen houden, op wat supermarkten na.
Die miljoenen bezoekers lopen in consumptiemodus rond en daar willen ondernemers van profiteren. Maar typisch voor de consumptie van toeristen is dat ze weinig tot niets mee terug naar huis kunnen nemen. Wel een koelkastmagneetje, maar geen broodrooster. De bezoekers die met de auto komen zijn er in theorie de uitzondering op. Maar omdat het winkelaanbod praktisch identiek is aan die in hun eigen woonplaats en winkelen via internet fijn via een schermpje gaat, beperken ze zich tot wat impulsaankopen.
Lopend consumeren
Ook het onvermijdelijke eten en drinken van de bezoekers verkoopt het beste als een impulsaankoop. Iets vettigs en zoetigs wat je al lopend kan consumeren wordt dat dan. Een volledige maaltijd bestellen of reserveren doen ze wel via het schermpje. Lopend eten heeft als voordeel dat er minder personeel en minder duur onroerend goed nodig is om ze te bedienen. De toerist lijkt ermee in te stemmen om verhoudingsgewijs dure hapjes en drankjes te kopen als het lijkt op de plaatjes die ze voorgeschoteld hadden gekregen over de ervaring hier in Amsterdam. Het moet iets zijn dat thuis niet te koop is, een souvenir. Als ontvangstbevestiging maken ze daar een foto van die ze via het schermpje verspreiden naar veel meer vrienden en kennissen dan je via een dia-avondje met je vakantiefoto’s kan bereiken. Op industriële schaal verspreiden die foto’s zich dan als een virus doordat ‘volgers’ er om aardig te zijn een hartje aan geven.
De gemeente probeerde voor de rechter aan te tonen dat de toeristische winkels ongewenst zijn. Maar de bijbehorende wetgeving waar de gemeente zich op beroept, is 19e en 20e-eeuws, bedoeld om onwelriekende of domweg giftige en vervuilende industrie naar industrieterreinen te verhuizen. Zo ontstond een scheiding tussen industrie en mensen.
Richten op lokale bewoners
Wat zou een 21e-eeuwse methode zijn om die impulsieve consumptie door toeristen te beperken? De prijs verhogen van tickets zal weinig of geen effect hebben. De toerist is immers bereid om geld uit te geven om hier de beloofde ervaring te verzilveren. Handhaving op het gedrag van de toeristen mag ook niet arbeidsintensief zijn, omdat zoiets kostbaars dan niet dezelfde industriële schaal kan bereiken als die van het massatoerisme. Het is zaak om de ondernemers in de binnenstad te beperken. Ze moeten zich richten op de lokale bewoners en niet op de passanten met hun beperkte en eenzijdige consumptie.
Toevallig is hier al een oplossing voor bedacht op een tamelijk onbeholpen 19e-eeuwse manier. Het ingezetenencriterium voor aankopen in coffeeshops. Het gevreesde directe gevolg hiervan is dat de toeristen via straatdealers bediend zullen worden. Waarschijnlijk dezelfde jongens die nu al zeer effectief vapes aan onze jeugd verkopen via de schermpjes. De verkoop van drugs aan toeristen kunnen ze erbij gaan doen. Kenmerkend hiervan is wel dat ze dit niet op industriële schaal kunnen perfectioneren zoals de legale toeristische industrie de Amsterdam-ervaring wel weet te verkopen. Op dit punt komt frictie en de menselijke interactie terug.
Ingezetenencriterium voor winkels
Begin daarom eerst met een ingezetenencriterium voor winkels. Ondernemers zich moeten richten op de lokale bevolking, want dure impulsaankopen raak je niet kwijt aan de lokale bevolking. Wel is het zaak om de uitvoering op een schaalbare en 21e-eeuwse methode te doen en niet een ouderwetse. Dus niet op basis van het tonen van je identiteitskaart of iets dergelijks, maar eerder een statistische berekening van de betalingen van klanten. Hoog technologisch, maar in de praktijk iets eenvoudigs op een schermpje. Misschien zal dat uiteindelijk ook voor coffeeshops kunnen werken.
Laat bezorgde en betrokken bewoners via hun schermpje op mijn.amsterdam.nl inloggen en daar een cent overboeken naar een speciaal rekeningnummer om zich aan te melden als ‘Amsterdamse consument’. PIN-betalingen bij een Amsterdamse winkelier waarvan de versleutelde waarde van het rekeningnummer voorkomt in de database van die ‘Amsterdamse consumenten’ geven dan aan dat de winkel Amsterdammers bedient. Laat een belletje rinkelen in de winkel.
Zoveel procent Amsterdammers
Het gaat er dan om een statistisch verband tussen de database en de clientèle aan te tonen. De winkelier zou de score zelfs met een schermpje in het winkelraam kunnen tonen: zoveel procent van onze klanten is Amsterdammer. Het zal Fabel Friet, Van Stapele Koekmakerij, Chun Café, Tours & Tickets of die winkel in speelgoedeendjes niet lukken om alleen met pin-betalingen van medewerkers, familie en vrienden een hoog percentage te bereiken. Zelfs als ze Amsterdammers beloven dat ze voor de halve prijs buiten de rij om kunnen consumeren zal het niet lukken om de samenstelling van hun bezoek in evenwicht te brengen. Daarnaast weten ze ook pas ná de pinbetaling of de klant een (aangemelde) Amsterdammer is en niet een dagjestoerist die doet alsof.
Ook souvenirwinkels zullen niet aan het ingezetenencriterium kunnen voldoen. Gewone winkeliers die Amsterdammers bedienen zullen het verkopen van souvenirs er op kleine schaal bij gaan doen. Wel zullen ze de prijs van het koelkastmagneetje omhoog gooien om zo wel te verdienen aan de toerist, maar niet te veel toeristen als klant te krijgen. De toeristen zullen hun koelkastmagneetje via hun schermpje of in hun hotel kopen.
Met een dergelijk hoogtechnologisch ingezetenencriterium kan je wel bij de rechter hard maken dat een winkel bij de toeristische industrie hoort.
